Những năm gần đây, tại các địa phương như Đồng Tháp, An Giang hay Cần Thơ, mô hình “canh tác lúa từ xa” đang dần trở nên quen thuộc với nông dân và HTX. Thay vì phải trực tiếp ra đồng kiểm tra từng chỉ số như trước, nông dân giờ đây chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là có thể nắm bắt toàn bộ quy trình và tình hình sản xuất.

Các trạm quan trắc được lắp đặt trên ruộng lúa giúp thu thập dữ liệu liên tục về độ mặn, pH, mực nước, thời tiết cũng như tình hình sâu bệnh. Tất cả thông tin này được truyền về hệ thống và hiển thị trực tiếp trên thiết bị di động. Nhờ đó, nông dân có thể đưa ra quyết định kịp thời, chính xác mà không cần có mặt tại ruộng.

Ông Nguyễn Văn Tê, nông dân ở xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang canh tác 7,8ha lúa chia sẻ, từ khi áp dụng hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, việc làm lúa trở nên nhẹ tênh. Trước đây phải ra đồng suốt ngày, còn bây giờ ở đâu cũng biết ruộng mình ra sao. Nước mặn hay ngọt, sâu rầy nhiều hay ít đều có số liệu rõ ràng trên màng hình điện thoại.

Không riêng ông Tê, nhiều nông dân khác cũng cho biết công nghệ đã giúp họ thay đổi hoàn toàn cách canh tác. Ông Nguyễn Minh Khang có hơn 2ha lúa tại xã Long Phú, TP Cần Thơ cho biết, ngày trước muốn biết nước mặn hay ngọt phải nếm thử rất cực. Giờ chỉ cần mở điện thoại là biết ngay, rất tiện lợi và chính xác.

Một trong những ứng dụng nổi bật là kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ thông qua hệ thống cảm biến đặt trong ruộng. Phương pháp này cho phép kiểm soát mực nước theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, giúp tiết kiệm nước và giảm chi phí sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Đồng, thành viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi ở xã Mỹ Quý (Đồng Tháp) đang canh tác 12ha lúa chia sẻ, nhờ áp dụng kỹ thuật trên, ông đã giảm được 25 - 30% lượng phân bón, hạn chế sâu bệnh và giảm đáng kể chi phí bơm tưới. Làm lúa giờ không chỉ nhẹ công mà còn hiệu quả hơn trước rất nhiều.

Bên cạnh đó, các trạm giám sát sâu rầy thông minh cũng đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Hệ thống có khả năng nhận diện, thống kê mật độ côn trùng, phân loại sâu hại và thiên địch, từ đó đưa ra cảnh báo sớm cho nông dân. Với phạm vi giám sát khoảng 2,5km, người trồng lúa có thể cập nhật tình hình sâu bệnh mọi lúc, mọi nơi.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thắng Lợi, việc ứng dụng công nghệ đã giúp nông dân chủ động hoàn toàn trong sản xuất. Khi máy phân tích cho dữ liệu chính xác, bà con không còn phun thuốc BVTV hay bón phân theo cảm tính nữa mà xử lý đúng lúc, đúng liều, vừa tiết kiệm vừa bảo vệ môi trường.

HTX Nông nghiệp Tân Bình (Đồng Tháp) đã ứng dụng cảm biến IoT trong quản lý nước và dinh dưỡng, kết hợp drone để tối ưu hóa lượng vật tư đầu vào. Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm khoảng 20%, năng suất tăng 15%. Đáng chú ý, các hệ thống này sử dụng năng lượng mặt trời, có thể vận hành liên tục mà không phụ thuộc vào lưới điện.

Robot vào ruộng, giải bài toán thiếu lao động

Không chỉ trong khâu chăm sóc, công nghệ còn tạo ra bước đột phá trong thu hoạch nông sản. Một trong những hình ảnh ấn tượng nhất hiện nay trên đồng ruộng miền Tây là những chiếc xe chở lúa tích hợp “cánh tay robot” tự động nâng bao lúa.

Chiếc xe PT-CL5G - sản phẩm của doanh nghiệp cơ khí trong nước đang trở thành trợ thủ đắc lực cho nông dân. Trước đây, mỗi vụ thu hoạch cần đến 3 - 5 lao động khỏe mạnh để khuân vác bao lúa nặng 45 - 60kg. Công việc này không chỉ vất vả mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Giờ đây, với dàn gắp thủy lực có thể xoay 360 độ, mọi thao tác nâng, chuyển bao lúa đều do máy thực hiện. Người vận hành chỉ cần điều khiển vị trí, còn lại “cánh tay robot” sẽ đảm nhận toàn bộ phần việc nặng nhọc.

Ông Võ Trung Lập, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn (Đồng Tháp) đại diện nhóm giải pháp kỹ thuật sáng chế ra chiếc xe chở lúa PT-CL5G cho biết, thiết bị này ra đời nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động nông thôn.

“Chúng tôi muốn giảm sự phụ thuộc vào sức người. Với máy này, chỉ cần 1 - 2 người là có thể vận hành hiệu quả, kể cả người lớn tuổi cũng làm được”, ông Lập chia sẻ.

Cơ giới hóa khâu thu hoạch không chỉ giảm chi phí thuê nhân công mà còn rút ngắn thời gian, hạn chế thất thoát khâu thu hoạch. Trung bình mỗi chuyến xe có thể vận chuyển khoảng 100 bao lúa, hoạt động linh hoạt trên nhiều địa hình nhờ hệ thống bánh xích cao su.

Ông Trịnh Phong, nông dân canh tác lúa quy mô lớn tại xã Châu Phú, An Giang cho biết, sử dụng máy PT-CL5G, chi phí thuê nhân công giảm đáng kể, thu hoạch nhanh hơn, hiệu quả kinh tế tăng rõ rệt. Ông Lê Minh Châu, nông dân tại Cần Thơ mong muốn đủ điều kiện để tiếp cận thiết bị này sớm hơn vì máy rất hiện đại, giúp giảm sức lao động rất nhiều, bà con ai cũng muốn sở hữu. Không dừng lại ở trong nước, máy PT-CL5G còn được xuất khẩu, cho thấy tiềm năng lớn của cơ khí nông nghiệp Việt Nam.

Từ lao động cơ bắp đến nông dân công nghệ

Theo ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, việc đưa các thiết bị như drone phun thuốc, robot thu hoạch, hệ thống tưới tự động hay các trạm quan trắc vào sản xuất là xu hướng tất yếu. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt cho bài toán lao động mà còn là nền tảng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, phát thải thấp.

Lê Hoàng Vũ - Đào Chánh